Nếu công ty không trả lương thử việc thì phải làm sao

Quyền lợi pháp lý cơ bản về lương thử việc cho người lao động

Đối với đội ngũ gia sư và người lao động làm việc theo hình thức thử việc, việc nắm vững khung pháp lý về quyền lợi tiền lương là cơ sở cốt lõi để bảo vệ thu nhập hợp pháp trước những rủi ro tranh chấp với đơn vị quản lý.

Mức lương tối thiểu trong thời gian thử việc

Theo quy định tại Điều 26 Bộ luật Lao động năm 2019, tiền lương của người lao động trong thời gian thử việc do hai bên thỏa thuận nhưng ít nhất phải bằng $85\%$ mức lương của công việc đó. Quy định này áp dụng đồng nhất cho mọi loại hình lao động, bao gồm cả đội ngũ gia sư ký kết hợp đồng thử việc hoặc thỏa thuận thử việc trực tiếp với các trung tâm, cơ sở giáo dục và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ gia sư. (theo VietnamNet)

Cụ thể, tỷ lệ thanh toán tối thiểu được xác định theo công thức:

$$\text{Lương thử việc tối thiểu} \ge 0.85 \times \text{Mức lương chính thức của công việc}$$

Việc doanh nghiệp hoặc cơ sở môi giới giáo dục tự ý chi trả mức lương thấp hơn tỷ lệ $85\%$ nêu trên, hoặc đưa ra các điều khoản giữ lại toàn bộ lương thử việc với lý do người lao động chưa hoàn thành chỉ tiêu trong giai đoạn đầu, là hành vi vi phạm pháp luật lao động hiện hành. Người lao động hoàn toàn có quyền yêu cầu đơn vị sử dụng lao động rà soát và điều chỉnh lại mức chi trả tương xứng với thời gian và công sức đã thực tế bỏ ra.

Quyền chấm dứt thử việc không cần báo trước

Trong quá trình thử việc, không ít gia sư gặp phải tình huống môi trường làm việc, lịch học hoặc điều kiện thực tế không đúng như cam kết ban đầu từ phía trung tâm hay công ty quản lý. Về mặt pháp lý, theo quy định tại Khoản 2 Điều 27 Bộ luật Lao động năm 2019, trong thời gian thử việc, bên làm thử hoặc bên người sử dụng lao động đều có quyền hủy bỏ thỏa thuận thử việc đã giao kết mà không cần phải báo trước và không phải bồi thường.

Quyền lợi tài chính đi kèm quy định này là khi kết thúc thời gian thử việc, người sử dụng lao động có trách nhiệm thanh toán tiền lương cho khoảng thời gian người lao động đã thực tế làm việc. Do đó, việc tự ý chấm dứt thỏa thuận hoặc nghỉ ngang khi nhận thấy các dấu hiệu bất minh từ phía đối tác không làm mất đi quyền nhận thù lao của gia sư đối với số buổi dạy đã thực hiện. Mọi chế tài phạt tiền, trừ lương toàn bộ hoặc giữ lại thù lao của các buổi dạy trước đó với lý do người lao động chấm dứt thử việc đều không có giá trị pháp lý ràng buộc.

Hành vi không trả lương thử việc và mức xử phạt theo quy định

Khi doanh nghiệp đơn phương giữ lại hoặc từ chối thanh toán thù lao thử việc, hành vi này không đơn thuần là tranh chấp dân sự nội bộ mà đã vi phạm trực tiếp các tiêu chuẩn lao động bắt buộc. Hệ thống pháp luật hiện hành áp dụng các chế tài nghiêm khắc đối với người sử dụng lao động có hành vi trốn tránh nghĩa vụ tài chính này nhằm bảo vệ thu nhập chính đáng của người dạy.

Mức phạt hành chính đối với doanh nghiệp vi phạm

Các hành vi trả lương không đúng hạn, trả thiếu hoặc không trả tiền lương (bao gồm cả tiền lương trong thời gian thử việc) cho người lao động sẽ bị xử lý vi phạm hành chính theo quy định tại Nghị định số 28/2020/NĐ-CP và các văn bản pháp luật có liên quan. Khung hình phạt được phân hóa theo quy mô số lượng người lao động bị xâm phạm quyền lợi tại đơn vị đó:

• Vi phạm dưới 10 người lao động: Mức phạt tiền tối đa lên tới 20.000.000 đồng đối với tổ chức vi phạm.
• Vi phạm từ 10 đến dưới 50 người lao động: Mức phạt tiền dao động từ 20.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng.
• Vi phạm từ 50 đến dưới 100 người lao động: Mức phạt tiền dao động từ 40.000.000 đồng đến 60.000.000 đồng.
• Vi phạm từ 100 đến dưới 300 người lao động: Mức phạt tiền dao động từ 60.000.000 đồng đến 80.000.000 đồng.
• Vi phạm từ 300 người lao động trở lên: Mức phạt tiền tối đa đạt 100.000.000 đồng.

Mức phạt nêu trên áp dụng đối với tổ chức; trường hợp cá nhân vi phạm, mức phạt sẽ bằng một nửa mức phạt của tổ chức. Việc áp dụng các khung hình phạt này khẳng định thái độ xử lý nghiêm minh của cơ quan nhà nước đối với hành vi chiếm dụng thù lao lao động.

Nghĩa vụ bồi thường và trả lãi chậm trả

Bên cạnh chế tài xử phạt hành chính bằng tiền nộp vào ngân sách nhà nước, doanh nghiệp vi phạm còn buộc phải thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả mang tính đền bù trực tiếp cho người lao động. Cụ thể, người sử dụng lao động có nghĩa vụ pháp lý:

• Buộc phải trả đủ toàn bộ tiền lương còn thiếu hoặc chưa thanh toán cho người lao động.
• Cộng thêm khoản tiền lãi tính trên số tiền lương chậm trả, trả thiếu, được xác định theo mức lãi suất tiền gửi không kỳ hạn hoặc mức lãi suất tiền gửi cao nhất do ngân hàng thương mại công bố tại thời điểm xử phạt, tương ứng với thời gian chậm trả.

Đối với gia sư (tutor) làm việc theo các thỏa thuận ngắn hạn hoặc bán thời gian, việc tính toán khoản lãi chậm trả tuy có giá trị thực tế không lớn nếu quy mô số buổi dạy ít, nhưng đây là cơ sở pháp lý quan trọng xác định trách nhiệm tài chính toàn diện của phía doanh nghiệp. Do đó, mọi hành vi cố tình chây ì hoặc khấu trừ trái pháp luật thù lao thử việc đều buộc doanh nghiệp phải gánh chịu những tổn thất tài chính lớn hơn nhiều so với khoản tiền ban đầu định quỵt.

Quy trình từng bước giải quyết khi bị quỵt lương thử việc

Khi doanh nghiệp có hành vi chây ì hoặc cố tình không chi trả thù lao trong giai đoạn thử việc, gia sư cần tuân thủ một lộ trình pháp lý kiên quyết, bài bản từ nội bộ đến các cơ quan chức năng để bảo vệ tối đa quyền lợi chính đáng của mình.

Thương lượng trực tiếp với bộ phận nhân sự

Bước đi đầu tiên và mang tính xây dựng nhất là tiến hành đối thoại trực tiếp với bộ phận nhân sự hoặc người quản lý trực tiếp tại trung tâm, công ty giáo dục. Gia sư cần chuẩn bị sẵn sàng các minh chứng cụ thể về khối lượng công việc đã hoàn thành, lịch dạy thực tế, lịch sử tin nhắn trao đổi hoặc biên bản bàn giao lớp học. Trong buổi làm việc, cần giữ thái độ chuyên nghiệp, khách quan và yêu cầu lập biên bản hoặc văn bản xác nhận thời hạn thanh toán cụ thể đối với khoản lương thử việc còn thiếu. Việc thương lượng nội bộ không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn thể hiện thiện chí giải quyết vấn đề trước khi nhờ đến sự can thiệp của pháp luật.

Khiếu nại tại cơ quan quản lý nhà nước

Trong trường hợp bộ phận nhân sự phớt lờ yêu cầu hoặc cố tình né tránh nghĩa vụ thanh toán, gia sư có quyền gửi đơn khiếu nại chính thức đến cơ quan quản lý nhà nước về lao động tại địa phương, cụ thể là Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội cấp quận/huyện hoặc Thanh tra Sở Lao động - Thương binh và Xã hội cấp tỉnh/thành phố nơi đặt trụ sở doanh nghiệp. Đơn khiếu nại cần trình bày rõ ràng sự việc, kèm theo bản sao hợp đồng thử việc (hoặc thỏa thuận dịch vụ), bảng chấm công, tin nhắn và các chứng cứ liên quan khác. Cơ quan nhà nước sẽ tiến hành xác minh, mời đại diện doanh nghiệp lên làm việc và ra quyết định yêu cầu tuân thủ đúng các quy định pháp luật lao động hiện hành.

Khởi kiện tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền

Nếu các biện pháp thương lượng và khiếu nại hành chính không mang lại kết quả, phương án cuối cùng là khởi kiện vụ án lao động tại Tòa án nhân dân cấp huyện nơi doanh nghiệp đặt trụ sở chính. Đối với tranh chấp liên quan đến tiền lương và thù lao lao động, người lao động được miễn án phí Tòa án theo quy định pháp luật. Quá trình tố tụng tại tòa án đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về hồ sơ khởi kiện, bao gồm đơn khởi kiện, bản sao giấy tờ tùy thân, hợp đồng thử việc và toàn bộ chứng cứ chứng minh quá trình cung cấp dịch vụ giảng dạy. Phán quyết của Tòa án là cơ quan tài phán cao nhất mang tính cưỡng chế pháp lý toàn diện, buộc doanh nghiệp phải hoàn trả đầy đủ tiền lương, tiền lãi chậm trả và các khoản bồi thường thiệt hại (nếu có) theo đúng bản án đã có hiệu lực pháp luật.

Đánh đổi và rủi ro pháp lý khi tự xử lý tranh chấp lương thử việc

Quá trình theo đuổi quyền lợi khi bị chậm hoặc quỵt lương thử việc không chỉ đòi hỏi kiến thức pháp lý mà còn đặt ra bài toán về chi phí thời gian, công sức và các rủi ro pháp lý tiềm ẩn nếu xử lý không đúng cách. Người dạy cần cân nhắc kỹ lưỡng giữa các phương thức giải quyết nhằm tối ưu hóa hiệu quả thu hồi thù lao mà không vướng vào các hệ lụy bất lợi.

Ưu và nhược điểm của thương lượng nội bộ

Thương lượng nội bộ giữa gia sư và bộ phận nhân sự hoặc quản lý trung tâm là phương thức đầu tiên nên được cân nhắc nhờ tính linh hoạt và tốc độ xử lý.

Do đó, thương lượng nội bộ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi gia sư chuẩn bị sẵn sàng các bằng chứng rõ ràng và thể hiện lập trường pháp lý vững vàng ngay từ đầu.

Rủi ro pháp lý khi đăng tải thông tin tiêu cực lên mạng xã hội

Khi gặp tình trạng bức xúc vì bị quỵt lương, không ít gia sư lựa chọn phương án đăng tải bài viết "bóc phốt", chia sẻ hình ảnh hoặc thông tin cá nhân của quản lý lên các nền tảng mạng xã hội nhằm gây sức ép. Tuy nhiên, hành vi này tiềm ẩn những rủi ro pháp lý nghiêm trọng mà người lao động cần đặc biệt lưu ý.

Việc công khai thông tin, xúc phạm uy tín, danh dự của tổ chức hoặc cá nhân đại diện doanh nghiệp trên không gian mạng có thể bị xem là hành vi vi phạm pháp luật dân sự về quyền nhân thân. Cụ thể, doanh nghiệp hoàn toàn có quyền khởi kiện ngược lại gia sư về tội vu khống, làm nhục người khác hoặc đưa thông tin sai sự thật theo quy định của Bộ luật Dân sự và Bộ luật Hình sự. Khi đó, thay vì đòi được khoản lương thử việc, người dạy có thể phải đối mặt với nghĩa vụ bồi thường thiệt hại về uy tín thương mại, danh dự nhân phẩm, thậm chí vướng vào các cơ quan tiến hành tố tụng với tư cách là bên vi phạm pháp luật. Thay vì hành động cảm tính làm gia tăng rủi ro pháp lý, việc tuân thủ các kênh giải quyết tranh chấp chính thống luôn là con đường an toàn và bảo vệ quyền lợi triệt để nhất.

Lưu ý về hợp đồng thử việc và bằng chứng làm việc thực tế

Việc nắm vững các quy định pháp lý và quy trình đòi quyền lợi chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi người dạy chủ động thiết lập lớp phòng thủ pháp lý ngay từ những ngày đầu nhận việc. Việc chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, giấy tờ cùng thái độ tuân thủ đúng cam kết trong hợp đồng đóng vai trò quyết định trong việc bảo vệ thu nhập hợp pháp của bản thân.

Các loại giấy tờ và bằng chứng cần lưu giữ

Trong các tranh chấp lao động liên quan đến thời gian thử việc, gánh nặng chứng minh thường thuộc về bên đưa ra yêu cầu. Đối với đặc thù công việc gia sư và giảng dạy tại các trung tâm, việc thiếu hụt hợp đồng văn bản hoặc không có quyết định thử việc chính thức là rủi ro lớn nhất khiến người lao động dễ bị quỵt thù lao. Do đó, người dạy cần chủ động lưu trữ đồng bộ các nhóm bằng chứng cốt lõi sau đây:

• Hợp đồng thử việc hoặc văn bản thỏa thuận ban đầu: Bản hợp đồng, phụ lục hợp đồng, hoặc quyết định tuyển dụng ghi nhận rõ mức lương thử việc, thời gian thử việc và nội dung công việc. Trường hợp không ký hợp đồng giấy, cần lưu giữ thông báo trúng tuyển hoặc thư mời nhận việc (offer letter) có dấu đỏ hoặc từ email chính thức của tổ chức.
• Bằng chứng về lịch trình và thời gian giảng dạy thực tế: Nhật ký giảng dạy, lịch báo giảng hằng tuần, danh sách điểm danh học viên có xác nhận, hoặc các phiếu xác nhận giờ dạy do phụ huynh, học viên hoặc bộ phận quản lý đào tạo ký nhận.
• Dữ liệu giao tiếp điện tử: Toàn bộ lịch sử tin nhắn trao đổi công việc qua các kênh chính thức như Zalo, Telegram, email công vụ hoặc hệ thống nội bộ của trung tâm, trong đó thể hiện rõ sự phân công công việc, thời gian lên lớp và các nội dung trao đổi về chế độ thù lao.
• Bằng chứng về giao dịch tài chính liên quan: Sao kê ngân hàng, biên lai chuyển khoản (nếu trung tâm từng thanh toán một phần thù lao), hoặc các thông báo xác nhận bảng lương, thu nhập trong thời gian thử việc từ phòng kế toán.

Rủi ro khi tự ý nghỉ việc trái thỏa thuận

Mặc dù pháp luật lao động hiện hành ghi nhận quyền hủy bỏ thỏa thuận thử việc của mỗi bên mà không cần báo trước và không phải bồi thường theo khoản 2 Điều 27 Bộ luật Lao động năm 2019, người dạy vẫn cần phân biệt rõ giữa quyền chấm dứt thử việc hợp pháp và hành vi tự ý bỏ việc vi phạm nội quy, quy chế làm việc hoặc gây tổn thất nghiêm trọng cho cơ sở giáo dục.

• Nguy cơ bị khấu trừ thù lao không đúng luật: Khi tự ý bỏ việc đột ngột mà không bàn giao lớp học hoặc không thông báo theo đúng quy chế nội bộ đã được thỏa thuận hợp pháp, người lao động có thể tạo cớ cho doanh nghiệp áp dụng các chế tài phạt nội bộ, khấu trừ toàn bộ thù lao kỳ cuối hoặc gây khó khăn trong việc xác nhận thời gian thử việc thực tế.
• Ảnh hưởng đến uy tín nghề nghiệp: Trong lĩnh vực giáo dục và gia sư, uy tín chuyên môn và hồ sơ năng lực là tài sản quan trọng. Việc tranh chấp kéo dài xuất phát từ cách hành xử thiếu chuyên nghiệp có thể gây tổn hại đến hình ảnh cá nhân trong mạng lưới kết nối nghề nghiệp.
• Mất lợi thế trong quá trình thương lượng: Khi người lao động vi phạm các thủ tục bàn giao hoặc tự ý rời bỏ vị trí giảng dạy khi chưa có sự đồng thuận tối thiểu về mặt thời điểm, vị thế pháp lý của họ trong các buổi làm việc giải quyết tranh chấp sẽ suy giảm, khiến doanh nghiệp dễ dàng vin vào lỗi vi phạm thủ tục để trì hoãn nghĩa vụ thanh toán.

Bảo vệ thu nhập và tìm kiếm việc làm uy tín cùng DayThem

Để triệt tiêu những rủi ro về tranh chấp thù lao thử việc hay tình trạng bị quỵt tiền công giảng dạy, việc xây dựng một môi trường kết nối chuyên nghiệp ngay từ khâu tuyển dụng đóng vai trò quyết định. Nền tảng DayThem cung cấp các giải pháp công nghệ toàn diện giúp người dạy chủ động kiểm soát thu nhập và minh bạch hóa toàn bộ quá trình làm việc.

Quản lý lịch học và minh bạch hóa học phí

Việc thiếu các căn cứ xác thực về thời gian giảng dạy thường là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng tranh chấp hoặc bị khấu trừ thù lao vô căn cứ. DayThem giải quyết triệt để vấn đề này thông qua hệ thống ghi nhận lịch trình và tài chính chi tiết:

• Chủ động lựa chọn và ứng tuyển: Người dạy có thể dễ dàng tìm kiếm, lọc lớp theo môn học, khu vực địa lý và mức học phí minh bạch trước khi quyết định nhận việc, qua đó loại bỏ các rủi ro về thông tin mập mờ từ phía đơn vị tuyển dụng.
• Xác thực từng buổi dạy: Hệ thống ghi nhận cụ thể tiến độ qua từng buổi học, tạo cơ sở dữ liệu rõ ràng để tính toán chính xác thù lao thực tế. Người dạy có quyền yêu cầu kiểm tra và đối soát các buổi học phát sinh để đảm bảo không bị bỏ sót quyền lợi.
• Phân định rõ ràng dòng tiền: Các khoản thu nhập thực nhận của người dạy và các khoản lệ phí liên quan được tách bạch hoàn toàn trên hệ thống, giúp người lao động theo dõi sát sao dòng tiền và các khoản thù lao đã được xác nhận.

Hệ thống tiếp nhận khiếu nại và bảo vệ người dạy

Trong trường hợp phát sinh bất đồng hoặc mâu thuẫn về quyền lợi trong quá trình giảng dạy, việc tự giải quyết bằng các biện pháp mang tính tự phát thường đem lại hậu quả bất lợi cho người lao động. DayThem thiết lập cơ chế hỗ trợ chuẩn hóa nhằm bảo vệ tối đa cho gia sư và người dạy:

• Cơ chế khiếu nại hai chiều: Nền tảng cung cấp kênh tiếp nhận phản hồi chính thống cho phép người dạy gửi yêu cầu giải quyết khi gặp vấn đề bất cập từ phía người học hoặc đối tác liên kết, thay vì phải đơn độc đối mặt với tranh chấp.
• Hỗ trợ xử lý khách quan: Dựa trên các dữ liệu lịch sử ứng tuyển, lịch trình buổi học và thỏa thuận ban đầu được lưu trữ trên hệ thống, các cơ chế kiểm tra nội bộ sẽ can thiệp để làm rõ trách nhiệm của các bên, đảm bảo quyền lợi tài chính chính đáng cho người lao động theo đúng các cam kết chuyên môn.

Lớp học để tham khảo